موضوع: ستورالعمل اجرایی تعیین سطح فعالیت مشتریان مؤسسات اعتباری  تابستان ۱۴۰۴

وزارت امور اقتصادی و دارایی

مرکز اطلاعات مالی

دستورالعمل اجرایی تعیین سطح فعالیت مشتریان مؤسسات اعتباری  به استناد ماده (۶۷) آئین نامه اجرایی ماده (۱۴) الحاقی قانون مبارزه با پولشویی مصوب هیئت وزیران مورخ  ۱۳۹۸٫۰۷٫۲۱، دستورالعمل اجرایی تعیین سطح فعالیت مشتریان مؤسسات اعتباری که از این پس به اختصار  دستورالعمل نامیده میشود به شرح زیر تدوین می گردد.

فصل (۱) تعاریف

ماده ۱ – در این دستورالعمل اصطلاحات و عبارات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند.

1- بانک مرکزی بانک : مرکزی جمهوری اسلامی ایران

2-  مرکز : مرکز اطلاعات مالی مذکور در ماده (۷) مکرر قانون مبارزه با پولشویی مصوب سال ۱۳۸۶ با اصلاحات  و الحاقات بعدی آن؛

3- مؤسسه اعتباری : اشخاص حقوقی که با مجوز بانک مرکزی یا به موجب قانون تحت عنوان «بانک یا  مؤسسه اعتباری غیر بانکی به انجام عملیات بانکی مبادرت می نمایند؛

4- حساب سپرده بانکی : حساب سپرده قرض الحسنه ریالی پس انداز جاری و حساب سپرده سرمایه گذاری  کوتاه مدت عادی ریالی

5- مشتری : شخص حقیقی یا حقوقی که در مؤسسه اعتباری دارای حساب سپرده بانکی میباشد؛  .

6- شخص حقیقی مزد بگیر : به شخص حقیقی اطلاق میشود که در قالب کارمند کارگر نزد یک شخص  حقوقی یا واحد صنفی کارگاهی اشتغال به کار دارد و به ازای کار مشخص دستمزد دریافت می نماید.  7- شخص حقیقی صاحب کسب و کار : به شخص حقیقی اطلاق میشود که به صورت خویش فرما و مستقل  نظیر اشخاص دارای مجوزهای صنفی اشتغال به کار دارد؛ به عبارت دیگر تمامی اشخاص شاغل که از  مصادیق شخص حقیقی مزد بگیر نباشند.

8- شخص حقيقى فاقد شغل : به شخص حقیقی اطلاق میشود که اشتغال به کار ندارد و در شمول شخص  حقیقی مزد بگیر و شخص حقیقی صاحب کسب و کار قرار نمی گیرد.

9-شخص حقوقی غیر فعال : شخص حقوقی که به موجب تبصره (۴) ماده (۱۸۶) قانون مالیات های مستقیم  مصوب سال ۱۳۶۶ با اصلاحات و الحاقات بعدی حداقل به مدت پنج (۵) سال فاقد فعالیت اقتصادی  بوده و از طریق پایگاه اطلاعات هویتی اشخاص حقوقی ایرانی با وضعیت شناسه ملی معتبر و وضعیت  شخص حقوقی غیر فعال مالیاتی به مؤسسات اعتباری معرفی می شود.

۱۰- شخص حقوقی فعال : شخص حقوقی که دارای فعالیت اقتصادی میباشد و از طریق پایگاه اطلاعات  هویتی اشخاص حقوقی ایرانی با وضعیت شناسه ملی معتبر و با وضعیت های شخص حقوقی عادی»  منحل یا در حال تصفیه و ورشکسته به مؤسسه اعتباری معرفی می شود.

۱۱- سطح فعالیت مورد انتظار : پیش بینی حداکثر مجموع گردش بدهکار و بستانکار تمامی حساب های  سپرده بانکی مشتری نزد هر مؤسسه اعتباری در مقاطع زمانی یک ساله که انتظار میرود از ابتدا تا انتهای  هر سال شمسی محقق گردد.

۱۲- مغایرت رفتار مالی : فزونی مجموع گردش بدهکار و بستانکار تمامی حسابهای سپرده بانکی مشتری  نزد مؤسسه اعتباری از سطح فعالیت مورد انتظار وی قبل از سررسید یک ساله تراکنش های بستانکار  ناشی از واریز سود حسابهای سپرده سرمایه گذاری مدت دار واریز و برداشت ناشی از اشتباه واریزی  وجوه توسط مؤسسه اعتباری نقل و انتقال الکترونیکی بین حسابهای سپرده بانکی شخص نزد همان  مؤسسه اعتباری یا سایر مؤسسات اعتباری و تسهیلات دریافتی از همان مؤسسه اعتباری در شمول  محاسبات مربوط به مغایرت رفتار مالی قرار نمی گیرند.

۱۳- دستور العمل شفاف سازی تراکنش های بانکی دستورالعمل شفاف سازی تراکنشهای بانکی اشخاص  مصوب یک هزار و دویست و هشتاد و نهمین جلسه مورخ ۱۳۹۸٫۱۱٫۲۹ شورای پول و اعتبار با اصلاحات  و الحاقات بعدی؛

  فصل (۲) تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتری

ماده ۲- مؤسسه اعتباری مکلف است نسبت به تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتری مبتنی بر اطلاعات به شرح  ذیل اقدام نماید.

1 – شخص حقیقی مزد بگیر پیش بینی میزان درآمد شغلی سالانه پیش بینی از مجموع مبالغ سالانه  واریزی و برداشتی از حساب های سپرده و اطلاعات سایر منابع درآمدی غیر شغلی مستمر نظیر سود  سپرده های بانکی و اجاره املاک؛

2- شخص حقیقی صاحب کسب و کار و شخص حقوقی فعال پیش بینی منابع درآمدی مانند پیش بینی از  میزان فروش هزینه و درآمد اطلاعات سایر منابع درآمدی غیر شغلی مستمر نظیر سود سپرده های بانکی  اجاره املاک پیش بینی از مجموع مبالغ سالانه واریزی و برداشتی از حسابهای سپرده با تکیه بر اسناد  و مدارک معتبر نظیر آخرین اظهارنامه مالیاتی و یا صورتهای مالی قابل استعلام از مراجع ذي صلاح.

تبصره 1- در رابطه با شخص حقوقی فعال و اشخاص حقیقی صاحب کسب و کار و شخص حقیقی مزد بگیر  مؤسسه اعتباری موظف است روش یا دستور محاسباتی (فرمول) تعیین سطح فعالیت مورد انتظار خود را  ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ سند راهنمای موضوع ماده (۱۲) برای اخذ تأیید به بانک مرکزی اعلام کند.

بانک مرکزی پس از سه ماه ضمن انجام بررسی های لازم روش یا دستور محاسباتی تعیین سطح فعالیت مورد  انتظار را به صورت یکپارچه به شبکه بانکی ابلاغ می نماید.

تبصره 2- در مورد اشخاص حقیقی صاحب کسب و کار مؤسسه اعتباری مکلف است سطح فعالیت مورد انتظار  تجاری برای تمامی حسابهای سپرده تجاری مشتری و نیز سطح فعالیت مورد انتظار غیر تجاری برای تمامی  حسابهای سپرده غیر تجاری وی را به صورت جداگانه تعیین کند.

تبصره 3- حد مجاز سطح فعالیت مورد انتظار برای شخص حقیقی فاقد شغل شخص حقیقی مزد بگیر یا  شخص حقوقی غیر فعال به شرح جدول زیر است:

         نوع شخص                             حداکثر سطح فعالیت مورد انتظار 

حقیقی مزد بگیر                                       ۲۰۰ میلیارد ریال

حقیقی فاقد شغل                                      ۵۰ میلیارد ریال

حقوقی غیر فعال                                      ۵ میلیارد ریال

تبصره 4- در صورتی که مشتری حقیقی از ارائه اطلاعات اقتصادی موضوع این ماده استنکاف نماید و یا به  دلایلی نظیر نبود مستندات قابل اتکا امکان احراز شغل برای وی وجود نداشته باشد، حد مجاز سطح فعالیت  مورد انتظار برای وی ۵۰ میلیارد ریال می باشد.

تبصره 5- در صورتی که مشتری حقوقی فعال از ارائه اطلاعات اقتصادی موضوع این ماده استنکاف نماید و  یا به دلایلی نظیر نبود مستندات قابل اتکا امکان احراز اطلاعات درآمدی وجود نداشته باشد، حد مجاز سطح  فعالیت مورد انتظار برای وی ۱۰۰ میلیارد ریال میباشد.

تبصره 6- مؤسسه اعتباری مکلف است سازو کارهای لازم را به گونه ای تمهید نماید که تعیین سطح فعالیت  مورد انتظار بالای ۱۰۰ میلیارد ریال برای مشتری صرفاً توسط واحد مبارزه با پولشویی انجام گیرد. برای مبالغ  کمتر از آستانه یاد شده تعیین سطح فعالیت مورد انتظار توسط شعب بانکی بلامانع می باشد.

تبصره7 – حد مجاز برداشت از حسابهای سپرده بانکی اشخاص محجور در چارچوب ضوابط مذکور در  دستورالعمل اجرایی تعیین حدود ارائه خدمات بانکی به اشخاص محجور در مؤسسات اعتباری مصوب  ۱۴۰۰٫۰۸٫۲۲ هیئت عامل بانک مرکزی با اصلاحات و الحاقات بعدی تعیین میگردد و ضوابط این  دستورالعمل در مورد آنها تسری ندارد.

ماده 3- مؤسسه اعتباری مکلف است در مواردی به شرح ذیل نسبت به به روز رسانی سطح فعالیت مورد انتظار  مشتری اقدام نماید. مؤسسه اعتباری در هر مورد باید پس از بررسی صحت و اصالت اسناد مثبته دال بر وجود  درآمدهای مستمر در همان سال شمسی و به نام شخص مزبور نسبت به به روزرسانی سطح فعالیت مورد  انتظار مشتری اقدام نماید. رعایت حدود مجاز جدول موضوع تبصره (۳) ماده (۲) در این فرآیند لازم الاجرا  می باشد؛

الف – در مواردی که مشتری نسبت به سطح فعالیت مورد انتظار تعیین شده توسط مؤسسه اعتباری اعتراض  داشته باشد و یا به دلیل تغییر یا توسعه فعالیت اقتصادی وجود درآمدهای غیر شغلی مستمر مانند دریافت  اجاره از املاک سود دریافتی از سپرده های بانکی و ….. خواستار ارتقای سطح فعالیت مورد انتظار باشد؛ اجرای  این بند صرفاً توسط واحد مبارزه با پولشویی مؤسسه اعتباری قابل انجام است؛

ب – در مواردی که وضعیت شغلی مشتری حقیقی شامل شاغل صاحب کسب و کار شاغل مزد بگیر و فاقد  شغل یا وضعیت فعالیت مشتری حقوقی شامل غیر فعال فعال عادی فعال در حال تصفیه و فعال ورشکسته  تغییر کند و مؤسسه اعتباری در فرآیند شناسایی مشتری نسبت به تغییرات مذکور اطلاع یابد

ج- شرایط مذکور در بند (۲) ماده (۸) این دستورالعمل.

ماده 4- پس از ایجاد زیرساخت های لازم در سامانه نهاب بانک مرکزی سطح فعالیت مورد انتظار مشتری صرفاً در  صورتی قابل استناد و بهره برداری است که از طریق وب سرویس اخذ شناسه شهاب به تأیید آن بانک برسد.  مؤسسه اعتباری پس از اخذ تأییدیه سطح فعالیت مورد انتظار مشتری خود از بانک مرکزی در هر مرتبه  ارتقاء آن نیز باید مراتب را به تأیید بانک مرکزی برساند.

تبصره – در مواردی که سطح فعالیت مورد انتظار مشتری به تأیید بانک مرکزی نرسد، مؤسسه اعتباری  می تواند به صورت موردی مستندات لازم مؤيد سطح فعالیت مورد انتظار را به صورت کتبی برای بانک مرکزی  ارسال نماید.  ۴

فصل (۳) پایش و بررسی مغایرت رفتار مالی مشتری

ماده ۵- مؤسسه اعتباری مکلف است سامانه های خود را به نحوی طراحی نماید که مغایرت رفتار مالی به صورت  خودکار محاسبه و اعلام گردد.

تبصره- در رابطه با اشخاص حقیقی صاحب کسب و کار مؤسسه اعتباری مکلف است سامانه های خود را به  نحوی طراحی کند که امکان رصد و پایش مغایرت رفتار مالی مشتری به صورت جداگانه برای سطح فعالیت مورد  انتظار تجاری و غیر تجاری فراهم باشد.

ماده ۶– در صورت بروز مغایرت رفتار مالی، مؤسسه اعتباری مکلف است پس از دریافت اعلامیه سامانه ای از شخص  مزبور به طرق مقتضی نظیر تماس تلفنی ارسال پیامک و مکاتبه با مشتری دعوت نماید تا طی مهلت زمانی یک  هفته برای ارائه توضیحات به مؤسسه اعتباری مراجعه کند. در صورت عدم مراجعه مشتری در مهلت زمانی مقرر  مؤسسه اعتباری مکلف است تمامی ابزارهای پرداخت غیر حضوری مشتری به جز کارت پرداخت اعم از همراه  بانک اینترنت بانک و موارد مشابه را غیر فعال نماید و آستانه مجاز برداشت از کارت پرداخت مشتری اعم از  خرید و انتقال وجه به مبلغ روزانه ۱۰۰ میلیون ریال کاهش یابد.

تبصره ۱ – مؤسسه اعتباری می تواند تراکنش تراکنشهایی که مشمول حدود تراکنشی بند ب) ماده (۱۹)  قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران هستند و علت یا بابت انگیزه آن پیش از انجام تراکنش در چارچوب  ضوابط دستور العمل شفاف سازی تراکنش های بانکی نزد مؤسسه اعتباری احراز شده باشد را از محاسبات  سامانه ای مرتبط با مغایرت رفتار مالی خارج نماید. در صورتی که بروز مغایرت رفتار مالی ناشی از تراکنش های  مذکور باشد، انجام اقداماتی از قبیل اعمال محدودیت خدمات بانکی و دعوت از مشتری به منظور مراجعه به  مؤسسه اعتباری بلا موضوع می باشد.

تبصره 2 – در صورتی که مغایرت رفتار مالی در ارتباط با حسابهای سپرده تجاری مشتری رخ دهد، ضوابط  موضوع این ماده پس از ابلاغ بخشنامه بانک مرکزی در خصوص حساب های سپرده تجاری لازم الاجرا خواهد  بود.

تبصره 3- چنانچه مشتری دارای مغایرت رفتار مالی پس از گذشت سه ماه از ارسال دعوت نامه، به مؤسسه  اعتباری مراجعه نکند و یا پس از مراجعه درخواست قطع تعامل کاری و بستن حساب سپرده بانکی خود را بدون  ارائه توضیحات و مستندات ارائه نماید، مؤسسه اعتباری مکلف است گزارش این موضوع را به مرکز ارسال کند.  ۵

ماده 7 – چنانچه مجموع گردش بدهکار و بستانکار از آستانه ۱۰ برابر سطح فعالیت مورد انتظار عبور نماید، علاوه بر  دعوت از شخص مزبور مطابق فرآیند مقرر در ماده (۶)، مراتب باید بلافاصله به مرکز گزارش گردد.  ماده 8 – مؤسسه اعتباری مکلف است پس از مراجعه مشتری به درگاه های حضوری یا غیر حضوری مؤسسه اعتباری،  فرم مغایرت رفتار مالی به شرح پیوست را در اختیار وی قرار دهد. مؤسسه اعتباری باید فرم تکمیل شده مذکور  را بررسی نموده و در صورتی که مغایرت مرتفع گردد، علاوه بر فعال نمودن ابزارهای پرداخت غیر حضوری  مشتری و رفع محدودیت کارت پرداخت وی حسب مورد مطابق یکی از موارد ذیل اقدام نماید:

1- در صورتی که مؤسسه اعتباری مطابق تبصره (۱) ماده (۶) این دستورالعمل تراکنش های موضوع بند ب  ماده (۱۹) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را از محاسبات مربوط به مغایرت رفتار مالی حذف  نکرده باشد و پس از انجام بررسی های لازم توسط واحد مبارزه با پولشویی مغایرت رفتار مالی ناشی از  تراکنشهای موضوع بند قانونی مذکور باشد که به صورت غیر مستمر و خارج از عملیات متعارف مشتری  نظیر تراکنش های مرتبط با معاملات غیر تجاری املاک خودرو و فلزات گران بها به وقوع پیوسته باشد،  مؤسسه اعتباری بدون نیاز به تغییر سطح فعالیت مورد انتظار مراتب را در سوابق معاملات مشتری ثبت  می نماید. در این شرایط تراکنش های مربوط از شمول محاسبات سامانه ای خارج می گردند و محاسبه مجموع  گردش بدهکار و بستانکار حسابهای سپرده بانکی مشتری نزد مؤسسه اعتباری با خارج کردن تراکنش های  مزبور، مجدداً صورت می پذیرد.

2- چنانچه دلایل و یا مستندات اعلام شده از سوی مشتری مورد تأیید واحد مبارزه با پولشویی مؤسسه اعتباری  قرار گرفته و ناشی از تراکنش تراکنش هایی باشد که به دلیل تغییر وضعیت اقتصادی مشتری به وقوع پیوسته  است، مؤسسه اعتباری باید نسبت به اخذ اطلاعات و مستندات کافی از مشتری اقدام و علاوه بر اصلاح سطح  فعالیت مورد انتظار پرونده شناسایی وی را به روزرسانی نماید در این شرایط محاسبات سامانه ای بر مبنای  سطح فعالیت مورد انتظار جدید صورت می پذیرد.

3-چنانچه دلایل و یا مستندات اعلام شده از سوی مشتری مورد تأیید واحد مبارزه با پولشویی مؤسسه اعتباری  قرار نگیرد، مؤسسه اعتباری موظف است، گزارش آن را به انضمام فرم مغایرت رفتار مالی و مستندات  دریافتی از شخص مزبور به مرکز ارسال نماید. دلایل و یا مستنداتی که نشان دهد تراکنش های حساب های  سپرده بانکی مشتری مربوط به شخص دیگری است در شمول ضوابط این بند می باشد.  ۶

تبصره مراجعه مشتری و تکمیل فرم مغایرت رفتار مالی می تواند به عنوان دلیل رفع مغایرت موضوع صدر این  ماده در نظر گرفته شود، مگر آنکه بانک مرکزی شرایط رفع مغایرت را به نحو دیگر تعیین و ابلاغ نماید.  فصل (۴) سایر موارد

ماده ۹ – مؤسسه اعتباری باید همزمان با غیر فعال نمودن محدود نمودن ابزارهای پرداخت غیر حضوری مشتری مراتب  را مطابق با رویه ابلاغی توسط بانک مرکزی به آن بانک اعلام نماید. متعاقباً اقدامات ذیل به ترتیب انجام خواهد  شد.

الف- در صورت عبور گردش بدهکار و بستانکار مشتری از حدود مجاز موضوع تبصره (۳) ماده (۲)، بانک  مرکزی نسبت به اعلام مغایرت رفتار مالی مشتری به تمامی مؤسسات اعتباری اقدام می نماید.

ب – مؤسسات اعتباری ابزارهای پرداخت غیر حضوری مشتری را در چارچوب ضوابط ماده (۶) غیر فعال ٫ محدود  می نمایند.

ج – پس از مراجعه مشتری به مؤسسه اعتباری که از آن دعوت نامه اخذ نموده است و اجرای مفاد ماده (۸)  مؤسسه اعتباری مذکور مراتب را به بانک مرکزی اعلام می نماید.

د – بانک مرکزی مراتب فعال نمودن رفع محدودیت ابزار پرداخت غیر حضوری مشتری را به تمامی مؤسسات  اعتباری اعلام می نماید.

ماده ۱۰ – مؤسسه اعتباری پس از تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتری باید با استفاده از روشهایی نظیر ارسال پیامک  یا درج در تارنمای خود اطلاع رسانی لازم را در این خصوص انجام داده و تمهیدات مقتضی را برای دریافت  اعتراض های احتمالی به سطح فعالیت مورد انتظار تعیین شده در چارچوب ماده (۳) این دستور العمل فراهم نماید.

ماده ۱۱ – مؤسسه اعتباری مکلف است کلیه اظهارات و مستندات ارائه شده توسط مشتری در فرآیندهای موضوع این  دستورالعمل نظیر اطلاعات اقتصادی و مندرجات و مستندات مربوط به فرم مغایرت رفتار مالی را از طریق  سامانه های حاکمیتی راستی آزمایی نماید. در موارد نبود سامانه های مربوط تصویر اسناد و مدارک مرتبط  اخذ شده توسط صاحب امضای مجاز مستقر در مؤسسه اعتباری برابر اصل می گردد نگهداری سوابق اطلاعات و  مستندات در چارچوب قوانین و مقررات مربوطه از جمله فرم اخذ اطلاعات اقتصادی فرم مغایرت رفتار مالی و  مستندات مربوطه لازم الاجرا می باشد.  Y

ماده ۱۲ – بانک مرکزی سند راهنمای نحوه اجرای این دستورالعمل را ظرف سه ماه از ابلاغ آن تدوین و به مؤسسات  اعتباری ابلاغ می نماید. همچنین سند مذکور عند اللزوم در مقاطع زمانی یک ساله و متناسب با دریافت بازخوردها  و بررسی آثار اجرای این دستورالعمل به روز رسانی خواهد شد.

ماده ۱۳ – دستور العمل شفاف سازی تراکنش های بانکی نافی ضوابط این دستورالعمل نیست. در صورت مغایرت رفتار  مالی مشتری در رابطه با تراکنشهای کمتر از حدود تراکنشی ضوابط مذکور الزامات این دستورالعمل  لازم الاجرا می باشد.  این دستورالعمل در (۱۳) ماده و (۱۳) تبصره در تاریخ ۱۴۰۴٫۰۶٫۲۴ با همکاری بانک مرکزی تدوین و توسط مرکز  اطلاعات مالی تصویب گردید.